Nobelova nagrada za književnost dodeljena je ove godine kanadskoj pesnikinji i esejistkinji En Karson koja je spojila antičku Grčku i savremeni svet
Kanadska pesnikinja i esejistkinja En Karson dobitnica je Nobelove nagrade za književnost za 2026. godinu, saopštila je juče Švedska akademija. Kako piše u njihovom saopštenju, književnica koja već decenijama uspešno spaja antičku Grčku i savremeni svet, nagrađena je za „odvažno i inventivno stvaralaštvo koje je, u razigranom dijalogu sa klasičnom tradicijom, stvorilo nove forme savremene književnosti“.
Rođena je 1950. godine u Torontu, a tokom karijere izgradila je prepoznatljiv književni opus koji povezuje antičku grčku književnost sa savremenim temama i iskustvima. Pored pisanja poezije i eseja, bavila se prevođenjem i predavala klasične nauke na univerzitetima. Njeno obrazovanje iz oblasti klasične filologije imalo je važnu ulogu u razvoju njenog književnog izraza, a antički tekstovi i mitovi ostali su jedno od glavnih uporišta njenog rada.
KARIJERA EN KARSON: IZMEĐU KNJIŽEVNOSTI I AKADEMSKOG RADA
Karson je doktorirala klasične nauke, a 1981. godine objavila je doktorsku disertaciju pod naslovom Odi et Amo Ergo Sum („Mrzim i volim, dakle postojim“). Kasnije je razvila njene ideje u knjizi Eros the Bittersweet, objavljenoj 1986. godine, u kojoj je istraživala pojam želje kroz antičku grčku književnost. Ljubav, privlačnost i odnos između bliskosti i udaljenosti postali su neke od tema kojima se vraćala i u kasnijim delima.
Tokom akademske karijere predavala je na više univerziteta, među kojima su Univerzitet Mekgil u Montrealu, Univerzitet u Mičigenu, Univerzitet u Njujorku i Univerzitet Prinston. Objavila je niz knjiga u kojima se prepliću poezija, proza, esejistika, prevod i dramski tekstovi, zbog čega se njeno stvaralaštvo često izdvaja kao primer književnosti koja prevazilazi tradicionalne žanrovske granice.
DELO KOJE JE OBELEŽILO NJENU KARIJERU
Jedna od njenih najpoznatijih knjiga je Autobiografija Crvenog (Autobiography of Red) objavljena 1998. godine. U ovom romanu u stihu Karson polazi od fragmenata dela antičkog grčkog pesnika Stesihora i mita o Gerionu, crvenom krilatom čudovištu koje ubija Herakle. Umesto da mit prenese u njegovom izvornom obliku, autorka Geriona prikazuje kao tinejdžera s krilima koji se zaljubljuje u Herakla. Tako antička priča postaje savremena pripovest o ljubavi, odrastanju i gubitku.
Ova knjiga često se navodi kao jedno od najboljih polazišta za upoznavanje sa njenim radom. Karson i u drugim delima pokazuje sklonost ka eksperimentisanju sa književnom formom, spajajući različite vrste tekstova i pristupe koji se ne uklapaju u uobičajena očekivanja od jedne knjige.
KNJIGE EN KARSON KOJE SU PREVEDENE NA SRPSKI
Domaći čitaoci već imaju priliku da se upoznaju sa delom ove autorke zahvaljujući izdanjima Kulturnog centra Novog Sada, koji objavljuje časopis Polja, kao i Narodne biblioteke Stefan Prvovenčani iz Kraljeva, koja je objavila njenu knjigu Kratka slova. Ipak, nakon objavljivanja vesti o Nobelovoj nagradi, njene knjige trenutno nisu dostupne u knjižarama, a izdavač je najavio nove tiraže pojedinih naslova.
LEPOTA MUŽA
Knjiga Lepota muža (The Beauty of the Husband) objavljena je na srpskom jeziku 2015. godine u prevodu Bojane Vujin. Reč je o delu koje kroz poeziju istražuje ljubav, brak, privlačnost i izdaju, baveći se složenim odnosima između idealizovane slike voljene osobe i stvarnosti.
AUTOBIOGRAFIJA CRVENOG
Roman u stihu Autobiografija Crvenog (Autobiography of Red) objavljen je 2021. godine u prevodu Arijane Luburić Cvijanović i Igora Cvijanovića. Inspirisan antičkim mitom o Gerionu i Heraklu, ovaj naslov spaja klasičnu književnu tradiciju sa savremenom pričom o ljubavi i identitetu. Nakon Nobelove nagrade najavljen je novi tiraž knjige.
CRVENI DOC
Nastavak Autobiografije Crvenog – Crveni doc (Red Doc), objavljen je 2023. godine u prevodu Arijane Božović. Karson se u njemu vraća svetu i likovima iz prethodne knjige, nastavljajući da istražuje njihove odnose kroz drugačiju književnu strukturu. I ovaj naslov trebalo bi ponovo da bude dostupan nakon najavljenog novog tiraža.
U PRIPREMI JE I KNJIGA „PLUTANJE“
Izdavačka delatnost Kulturnog centra Novog Sada priprema srpsko izdanje knjige Plutanje (Float), u prevodu Arijane Božović. Originalno izdanje iz 2016. godine čini 22 zasebne knjižice smeštene u providnu kutiju, koje se mogu čitati proizvoljnim redosledom. Ovakva struktura jedan je od primera autorkinog eksperimentisanja sa formom i načinom na koji čitalac pristupa književnom delu.
Dodelom Nobelove nagrade za književnost, En Karson dobila je još jedno veliko priznanje za opus koji povezuje klasično nasleđe i savremenu književnost. Za čitaoce u Srbiji, nagrada je ujedno prilika da se ponovo otkriju njene knjige koje su već prevedene na srpski, ali i da se upoznaju sa novim izdanjima koja tek stižu.
Tekst: Ivana Nikolić
Naslovna fotografija: Wikipedia/Jau Dixit
Foto: Wikipedia/Jau Dixit, Instagram, Kulturni centar Novog Sada
