Od antologijskog filma Sladak život do korejskog hita Parazit, napravili smo listu najznačajnijih naslova koji su dobili Zlatnu palmu
Postoji nekoliko filmskih festivala koji definišu tok savremene kinematografije, ali nijedan nema simboličku težinu kakvu nosi festival u Kanu. Osnovana 1946. godine, filmska smotra u Kanu vrlo brzo je prerasla okvire klasične manifestacije sedme umetnosti i postala mesto na kome se prepoznaju autori koji menjaju način na koji razmišljamo o filmu. Upravo zato Zlatna palma danas važi za jedno od najprestižnijih priznanja u svetu sedme umetnosti – nagradu koja često predstavlja prekretnicu u karijeri reditelja, ali i trenutak kada određeni film ulazi u istoriju pop kulture.
NAJZNAČAJNIJI FILMOVI NA FESTIVALU U KANU
Tokom gotovo osam decenija dugog postojanja, Kan je bio odskočna daska za neka od najvažnijih ostvarenja evropske, američke i azijske kinematografije. Od italijanskog neorealizma i francuskog novog talasa, pa sve do savremenih arthouse fenomena, festival je oblikovao filmski ukus publike i industrije. Upravo su na Kroazeti premijerno prikazani filmovi koji su kasnije osvajali Oskare, menjali filmske trendove i postajali referentne tačke moderne kulture.
PROČITAJTE: 10 kultnih filmova zbog kojih volimo Njujork
Ovogodišnje, 79. izdanje festivala biće održano od 12. do 23. maja, dok će žirijem predsedavati Park Chan-wook. Kao i svake godine, očekuje se spoj velikih holivudskih premijera, autorskih evropskih filmova i novih imena koja bi upravo u Kanu mogla da naprave prvi veliki korak ka svetskoj slavi. Tim povodom prisetili smo se dobitnika Zlatne palme koji su tokom godina ostavili najveći trag u svetskoj kinematografiji.
SLADAK ŽIVOT (1960)
Kada je Federico Fellini osvojio Zlatnu palmu za film Sladak život, Kan je praktično potvrdio početak nove ere evropskog autorskog filma. Ovo kultno ostvarenje prati novinara koji luta rimskom elitom, svetom glamura, dekadencije i egzistencijalne praznine, dok Fellini kroz niz epizoda gradi portret društva opsednutog slavom i hedonizmom. Upravo je iz ovog filma nastao termin paparaco, koji je kasnije postao deo globalne pop kulture. Film je u trenutku premijere izazvao ogromne kontroverze, posebno u Italiji i Vatikanu, zbog načina na koji prikazuje religiju, seksualnost i moral tadašnjeg društva. Ipak, vrlo brzo je postao jedno od najvažnijih ostvarenja evropske kinematografije i naslov koji je redefinisao pojam modernog arthouse filma.
TAKSISTA (1976)
Pobeda filma Taksista na Kanskom festivalu učvrstila je status Martina Scorsesea kao jednog od najvažnijih američkih autora svoje generacije. Mračna priča o usamljenosti, nasilju i psihološkoj izolaciji u urbanom okruženju postala je jedan od ključnih filmova Novog Holivuda 70-tih godina. Uloga Travisa Bicklea ostaje jedna od najznačajnijih u karijeri Roberta De Nira, dok je čuvena replika: You talkin’ to me? ušla u istoriju popularne kulture. Film je u trenutku premijere izazvao brojne polemike zbog nasilja, ali je vremenom postao nezaobilazna referenca savremene kinematografije.
APOKALIPSA DANAS (1979)
Epski ratni spektakl Apokalipsa danas ostao je upamćen ne samo kao jedan od najboljih filmova o Vijetnamskom ratu, već i kao jedno od najhaotičnijih snimanja u istoriji Holivuda. Reditelj Francis Ford Coppola osvojio je Zlatnu palmu za vizuelno monumentalno ostvarenje inspirisano Konradovim romanom Heart of Darkness. Film je tokom produkcije prolazio kroz brojne probleme – od finansijske krize do zdravstvenih problema glavnih glumaca – ali je uprkos tome postao remek-delo moderne kinematografije. Danas se smatra jednim od najvažnijih ratnih filmova svih vremena, dok njegove scene i citati imaju kultni status.
PETPARAČKE PRIČE (1994)
Kada je Quentin Tarantino osvojio Zlatnu palmu za Petparačke priče, bilo je jasno da je Kan upravo prepoznao film koji će redefinisati savremenu američku kinematografiju. Kombinujući nelinearnu naraciju, pop-kulturne reference i dijaloge koji su postali deo kolektivnog filmskog nasleđa, Tarantino je uspeo da spoji arthouse senzibilitet i mainstream energiju na način koji do tada gotovo nije postojao u Holivudu. Film je lansirao karijeru Ume Thurman u orbitu globalne slave, dok je istovremeno oživeo karijeru Johna Travolte. Danas se Petparačke priče smatraju jednim od najuticajnijih filmova 90-tih godina, a njegov estetski i narativni uticaj vidljiv je i tri decenije kasnije.
PODZEMLJE (1995)
Film Podzemlje reditelja Emir Kusturica jedan je od najznačajnijih i najkontroverznijih dobitnika Zlatne palme u istoriji Kanskog festivala. Ova epska crna komedija i politička alegorija prati sudbine ljudi kroz više decenija balkanske istorije, od Drugog svetskog rata pa sve do raspada Jugoslavije. Film je poznat po svojoj bujnoj, gotovo karnevalskoj estetici, u kojoj se tragedija i humor neprestano prepliću, stvarajući specifičan Kusturičin filmski jezik. Nakon premijere u Kanu, Podzemlje je izazvalo snažne reakcije – od velikih pohvala za rediteljsku hrabrost i vizuelnu energiju, do polemika zbog političke interpretacije istorijskih događaja. Ipak, žiri festivala je prepoznao njegovu umetničku snagu i dodelio mu Zlatnu palmu, čime je Kusturica postao jedan od retkih reditelja koji je ovo priznanje osvojio dva puta.
PIJANISTA (2002)
Film Pijanista doneo je Romanu Polanskom Zlatnu palmu za intimnu i potresnu priču inspirisanu autobiografijom poljsko-jevrejskog pijaniste Władysława Szpilmana. Za razliku od klasičnih ratnih drama, ovo ostvarenje fokus stavlja na preživljavanje, tišinu i psihološku traumu pojedinca suočenog sa hororima Drugog svetskog rata. Posebno je hvaljena transformacija Adriena Brodyja, koji je nakon ovog filma postao najmlađi dobitnik Oskara za najboljeg glumca. Pijanista se i danas smatra jednim od najvažnijih evropskih filmova 21. veka.
PLAVO JE NAJTOPLIJA BOJA (2013)
Pobeda filma Plavo je najtoplija boja ušla je u istoriju Kana iz više razloga. Žiri kojim je predsedavao Steven Spielberg odlučio je da Zlatnu palmu, pored reditelja Abdellatifa Kechichea, dodeli i glumicama Léi Seydoux i Adèle Exarchopoulos, što se do tada nikada nije dogodilo. Film je izazvao ogromnu pažnju zbog emocionalno intenzivne ljubavne priče i naturalističkog pristupa režiji, ali i brojnih polemika koje su usledile nakon premijere. Bez obzira na kontroverze, ostao je jedno od najznačajnijih evropskih ostvarenja prethodne decenije i film koji je snažno obeležio savremeni arthouse film.
PARAZIT (2019)
Kada je južnokorejski film Parazit osvojio Zlatnu palmu, postalo je jasno da granice između međunarodnog i holivudskog filma više gotovo ne postoje. Režiser Bong Joon-ho kreirao je slojevitu društvenu satiru koja kroz priču o dve porodice govori o klasnim razlikama, kapitalizmu i savremenoj nejednakosti. Film je nakon pobede u Kanu nastavio istorijski niz uspeha osvojivši i Oskara za najbolji film, čime je postao prvo ostvarenje van engleskog jezika kome je to pošlo za rukom. The New York Time je Parazit proglasio najboljim filmom koji je snimljen u 21. veku, čime je dokazao da autorski film i globalni komercijalni uspeh više ne moraju da budu dve odvojene kategorije.
ANORA (2024)
Pobeda filma Anora u Kanu potvrdila je status Seana Bakera kao jednog od najautentičnijih savremenih američkih autora. Film prati mladu striptizetu iz Bruklina koja ulazi u impulsivan brak sa sinom ruskog oligarha, dok se bajkovita romansa vrlo brzo pretvara u haotičnu i emotivno kompleksnu priču o klasnim razlikama, moći i identitetu. Baker je i ovog puta ostao veran svom prepoznatljivom stilu – kombinaciji naturalističke režije, društvenog komentara i sirove emocionalnosti. Nakon premijere u Kanu, Anora je vrlo brzo postala jedan od najkomentarisanijih filmova godine, a Baker je nekoliko meseci kasnije ušao u istoriju kao autor koji je 2025. godine dobio čak četiri Oskara za isti film – za najbolji film, najbolju režiju, najbolju montažu i najbolju produkciju. Inače, i zvezda filma Mikey Madison dobila je Oskara za najbolju glavnu glumicu.
Tekst: Ivana Nikolić
Naslovna fotografija: IMDb
Foto i video: IMDb, YouTube
